Mieszkania zakładowe – w 2002 było ich niemal pół miliona, teraz odchodzą w zapomnienie
dodane przez ElżbietaJeszcze na początku XXI wieku mieszkania zakładowe stanowiły ważną część polskiego zasobu mieszkaniowego. W 2002 roku było ich ponad 483 tys. Dziś pozostała niespełna jedna dziesiąta tej liczby. Choć lokale zakładowe stopniowo znikają z rynku, wciąż tysiące osób zajmują mieszkania należące do przedsiębiorstw, instytucji publicznych czy państwowych podmiotów. Ich historia pokazuje, jak bardzo zmienił się polski rynek nieruchomości: od mieszkań pracowniczych po współczesne mieszkania w Krakowie i innych dużych miastach, których właściciele funkcjonują dziś w zupełnie innych realiach.
Mieszkania zakładowe kojarzą się przede wszystkim z okresem PRL, kiedy przedsiębiorstwa państwowe zapewniały lokale swoim pracownikom. Po transformacji ustrojowej rozpoczął się proces ich prywatyzacji i wykupu. Wiele mieszkań trafiło do dotychczasowych najemców na preferencyjnych warunkach.
Z niemal pół miliona mieszkań została niewielka część
Dane GUS pokazują skalę zmian, jakie zaszły na rynku. W 2002 roku w Polsce znajdowało się 483,2 tys. mieszkań zakładowych. Rok później było ich 466,9 tys., a w 2005 roku już 373,1 tys. Szczególnie szybko zasób kurczył się w kolejnych latach. W 2007 roku liczył 300,8 tys. lokali, a dwa lata później już tylko 132,4 tys.
Później tempo zmian było mniejsze, ale liczba mieszkań zakładowych nadal systematycznie spadała. W 2013 roku było ich 105,3 tys., w 2018 roku – 69 tys., a w 2020 r. zaledwie 63,2 zł. Według najnowszych dostępnych danych GUS z 2024 roku pozostało 46,5 tys. takich lokali. Oznacza to, że w ciągu 22 lat liczba mieszkań zakładowych zmniejszyła się o ponad 90 proc.
Gdzie nadal są mieszkania zakładowe?
Mieszkania zakładowe wciąż można znaleźć między innymi na terenach, gdzie przez dziesięciolecia funkcjonowały duże przedsiębiorstwa państwowe. Mieszkania w Krakowie, Poznaniu czy Łodzi możemy zaliczyć do tej kategorii. Znaczny zasób znajduje się na obszarze Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii. W samym Bytomiu pod koniec 2024 roku było ponad 5,4 tys. takich mieszkań. Ponad 2 tys. znajdowało się również w Warszawie.
Do mieszkań zakładowych zaliczane są między innymi lokale należące do przedsiębiorstw państwowych, Lasów Państwowych, państwowych jednostek organizacyjnych, uczelni, instytutów badawczych, przedsiębiorstw komunalnych, a także niektórych firm prywatnych.
Wykup mieszkania zakładowego nadal jest możliwy
W przypadku części mieszkań zakładowych nadal istnieje możliwość ich wykupu na preferencyjnych zasadach. W określonych przypadkach bonifikata może być bardzo wysoka. Jej wysokość zależy między innymi od okresu pracy oraz czasu najmu lokalu. Łączna bonifikata może sięgnąć 95 proc.
Preferencyjny wykup nie oznacza, że każdy najemca mieszkania zakładowego może automatycznie zostać jego właścicielem. Kluczowe znaczenie ma stanowisko obecnego właściciela lokalu. To on decyduje, czy dane mieszkanie zostanie przeznaczone do sprzedaży. Najemca, były pracownik lub uprawniony członek rodziny może więc wystąpić z wnioskiem o wykup, ale nie ma gwarancji, że właściciel zdecyduje się na sprzedaż.
Mieszkania zakładowe są więc przykładem zasobu, który przez lata stopniowo przechodził do prywatnych rąk. Choć ich liczba jest dziś wielokrotnie mniejsza niż na początku wieku, nadal pozostaje istotna dla części najemców. Można oczekiwać dalszego zmniejszania się tego zasobu, ale jego całkowite zniknięcie z polskiego rynku mieszkaniowego nie wydaje się bliską perspektywą.